Sponsor:

Partnerzy:

Вятракамі змагацца з павышэннем цэн

Data: 1970-01-01 02:00

Паводле: Polityka, 10.05.2008 г.

 

Размова Марціна Раткевіча з міністрам асяроддзя праф. Мацеем Навіцкім

 

 

 

Марцін Раткевіч: „Gazeta Wyborcza” надрукавала нядаўна артыкул спадара, прысвечаны ГМА, генетычна мадыфікаваным арганізмам, у якім спадар палохае грамадскую думку, выкарыстоўваючы, мякка кажучы, дыскусійныя аргументы.

 

Праф. Мацей Навіцкі: А да чаго зводзіцца дыскусійнасць маіх аргументаў?

 

Спадар піша: “Досвед, які датычыцца ўплыву ГМА на здароўе людзей і жывёл, указваюць на магчымасць паяўленне рознага тыпу алергіі, хвароб стрававальнай сістэмы, а нават ракавых захворванняў.” Паміж тым, не было адзначана ані воднага задакументаванага выпадка негатыўнага ўздзеяння ГМА на здароўе чалавека, хоць такога тыпу харчаванне ядуць сотні мільёнаў людзей па ўсім свеце.

 

- Існуе вялізная колькасць данясенняў на гэтую тэму. Тое, што ГМА шкодзіць, даказваюць шматлікія даследванні на лабараторных жывёлах.

 

Не здзіўляе спадара, што ў ЗША, краіне юрыстаў, ніхто яшчэ не падаў у суд на біятэхналагічныя канцэрны? Калі б паявіўся хоць адзін верагодны доказ негатыўнага ўплыву ГМА на здароўе чалавека, адвакаты пусцілі б па свету вытворцаў генетычна мадыфікаваных прадуктаў харчавання.

 

- Я магу даставіць доўгі спіс навуковых данясенняў, даказваючых, што доследныя жывёлы пакутуюць ад многіх хвароб па прычыне кармлення іх прадуктамі ГМА. Гэта пашкоджанне ўнутраных органаў, а таксама рак.

 

Ці гэтыя публікацыі паходзяць з сур’ёзных навуковых часопісаў?

 

- Гэта рэчы мала друкаваныя. Чаму? Бо гэта гульня не fair. За ГМА стаяць вялізныя грошы біятэхналагічных канцэрнаў, якія робяць усё, каб такія даныя не былі вядомымі шырокай публіцы.

 

Што аднак павінен зрабіць польскі земляроб, вырошчваючы кукурузу, якую атакуе пэўнае насякомае – кукурузны матыль. Барацьба з гэтым шкоднікам з дапамогай апрысквальнікаў з’яўляецца неэфектыўнай і пагражае асяроддзю. Мы маем аднак дазволеную Еўрапейскім Саюзам кукурузу ГМА (яе назва – MON 810), якая на 100 працэнтаў устойлівая на матыля. Чаму польскі земляроб не павінен ёй займацца? Дарэчы, ужо гэта робіць, бо ў мінулым годзе высеяна ў нас афіцыяльна 320 га кукурузы ГМА.

 

- А чаму ў Францыі забаранілі яе вырошчванне? Я маю таксама інфармацыю, што апошнім часам у Румыніі таксама забаранілі высейванне кукурузы MON 810.

 

Сапраўды, урад Францыі абвясціў нядаўна мараторый на вырошчванне такой кукурузы, але зрабіў гэта, не зважаючы на пункт погляду вялікай часткі выкліканых імі ж экспертаў. Такім чынам, можна падазраваць, што гэта было палітычнае рашэнне. У той жа час у Іспаніі вырошчваецца ўсё больш трансгенічнай кукурузы.

 

- Я ўжо даўно чую пра Іспанію, але там арэал вырошчвання ГМА зусім не расце і працягваецца дыскусія, ці ў далейшым належыць дапускаць расліну гэтага тыпу.

 

У Іспаніі ў мінулым годзе вырошчвалася ГМА на 75 тыс. га, у параўнанні з 53 тыс. у 2006 годзе. Кукурузу MON 810 Еўрапейская Камісія дапусціла на падставе вынікаў 81 доследнага праекту і аналіз Еўрапейскай установы па справах бяспекі харчавання. Ці гэта не пераконвае спадара?

 

- Рашэнне Еўрапейскай Камісіі было вымушана вердыктам Сусветнай Арганізацыі Гандлю, але ў тле гаворыцца аб моцным лобінгу сусветных біятэхналагічных канцэрнаў.

 

Камітэт аховы раслін ПАН у мінулым годзе звярнуўся з заклікам аб дапушчэнні ў нас вырошчвання кукурузы ГМА, пішучы ў надрукаванай дэкларацыі, што яна бяспечная для нашай сельскай гаспадаркі. Ці гэта таксама вынік лобінга?

 

- Я гэтага не ведаю, і спадар таксама гэтага не ведае. Калі гэтыя 320 га ўжо засеяны генетычна мадыфікаванай кукурузай, то ці навукоўцы назіраюць за гэтымі вырошчваннямі? Я не чуў, каб іх гэта цікавіла.

 

Але менавіта Міністэрства асяроддзя, у часах кіравання папярэдніка спадара, не дазволіла на правядзенне палявых даследванняў.

 

- Я лічу, што такія даследванні павінны праводзіцца і патрэбныя. Толькі яны павінны адпавядаць прынцыпам, дзейным у навуцы.

 

Чаму спадар з’яўляецца такім непрымірымым праціўнікам ГМА?

 

- Я – не вораг біятэхналогіі і генетычнай інжынерыі. Аднак я задаю сабе пытанне: ці мы павінны есці гэтую жабу? ГМА – гэта эксперымент у вялізным маштабе, і ніхто не можа гарантаваць, што ён не выклікае значных перамен у дзікай прыродзе. У гэтым выпадку павінен абавязаваць прынцып абачлівасці. Тым больш, што раз уведзеныя ў асяроддзе яны могуць там перамяшчацца, скрыжоўваць і выціскаць самародныя расліны. Гэта можа быць працэс не да стрымання. На маю думку, як міністра асяроддзя, існуе ахова натуральнай біяразнароднасці польскай прыроды, якая з’яўляецца нашым нацыянальным скарбам.

 

Такая палітыка можа выклікаць значны ўзрост цэн на ежу. Польшча не эканамічна незалежная з пункту гледжання вытворчасці прадуктаў харчавання, а ўвядзенне ГМА – гэта нават умова ўтрымання канкурэнцыйнасці нашай селькай гаспадаркі.

 

- Я не згаджаюся. Польшча вырабляе шмат прадуктаў харчавання. Мы ж яе экспарціруем і змагаемся, напрыклад, за доступ да рынкаў у Расіі і Украіне. А акрамя таго, у польскай сельскай гаспадарцы ёсць вялікі патэнцыял вытворчасці прадуктаў харчавання, т. зв. здаровага, на якія расце попыт ва ўсёй Еўропе.

 

Без павялічвання колькасці ўгнаенняў і апрысквальнікаў?

 

- Я лічу, што столькі, сколькі зараз выкарыстоўваецца ў сельскай гаспадарцы, а гэтага няшмат, цалкам хопіць. Пакуль што мы хацім перадаць муніцыпалітэтам рашэнне аб дапушчэнні, альбо не, вырошчвання ГМА. Убачым, што з гэтага выйдзе.

 

Здаецца, спадар хоча стварыць у Саюзе кааліцыю праціўнікаў ГМА, якая прапіхне змену прававога заканадаўства. Ці ёсць шансы гэта зрабіць?

 

- Гэта не я буду ствараць такую кааліцыю, але яна сама паўстае. Супроць вырошчвання ГМА такія краіны, як Аўстрыя, Венгрыя, Італія, Грэцыя ці Францыя. У нашай краіне з маёй пазіцыяй згаджаецца Камітэт аховы прыроды ПАН. Я таксама бачу, што ў праблеме ГМА спадар захапляецца і кіруецца толькі аднім бокам.

 

Я проста пытаюся міністра. Мы маем таксама іншую актуальную праблему – глабальнага пацяплення і звязаных з ёй абмежаванняў у эмісіі вуглекіслага газу. Ці польская прамысловасць вытрымае?

 

- Я думаю, што так, хоць не ўдалося на 100 працэнтаў рэалізаваць нашых пастулатаў у гэтым пытанні. Мы хацелі, каб Еўрапейскі Саюз дазволіў нам у 2008-2012 гадах эмісію 288 млн тон CO2 у год без платы, а мы атрымалі ліміт 208,5 млн. Нашы рэчаісныя патрэбы будуць вызначацца на ўзроўні 230-240 млн тон у год.

 

Гэта значыць, што мы маем ліміт меншы на 20-30 млн тон. Хто будзе за гэта плаціць...

 

- Прапанова папярэдняга ўраду была такая, каб усім галінам прамысловасці ўрэзаць ліміты аднолькава. Я на гэта не згадзіўся, бо канстатаваў, што ёсць галіны, якія зрабілі вельмі шмат для сваёй мадэрнізацыі і далей ужо не будуць у стане зменшыць эмісію CO2 тэхнічнымі сродкамі. Яны могуць толькі зменшыць вытворчасць, што было б вельмі нявыгадным. Тыя ж, якія гэтага не зрабілі, павінны мадэрнізіравацца.

 

Якая галіна з гэтага пункту гледжання найгоршая?

 

- Найбольш страціла электраэнергетыка, бо напрацягу апошніх гадоў амаль што ўвогуле не мадэрнізіравалася. Таму яна атрымае на 12,5 прац. меншы ліміт за той, які налічвала яе эмісія CO2 у апошніх гадах.

 

Ці мы заплацім болей за электраэнергію?

 

- Так, гэта выклікае ўзрост цэн на прыкладна 8-10 прац. Гэта аднак не драматычная павышэнне. Вось пасля 2012 года электраэнергетыку чакае сапраўдны шок. Калі нам не ўдасца змяніць прапановы Еўрапейскай Камісіі, то ад 2013 года знікнуць дармовыя ліміты эмісіі CO2.

 

Гэта значыць, што за кожную вырабленую тону вуглекіслага газу трэба будзе плаціць?

 

- Так, пасля 2012 г. электаэнергетыка павінна была б купіць права на эмісію прынамсі 120 млн тон CO2. На сённяшні дзень цана адной тоны на еўрапейскім рынку выносіць каля 25 еўра, а гэта значыць, як лёгка палічыць, была бы вымушана плаціць 3 млд еўра ў год.

 

Гэта страшна шмат!

 

- Таму мы не згаджаемся з прапановай Еўрапейскай Камісіі і стараемся пратэставаць на ўсіх саюзных форумах. Польшча ў такім выпадку будзе найбольш пакрыўджаная.

 

Ці магчыма гэта змяніць?

 

- Быць можа, прапанова Камісіі палагаднее, але напэўна кошты эмісіі CO2, а гэта значыць і электраэнергіі, узрастуць.

 

Што ў такім выпадку належыць зрабіць?

 

- Інвесціраваць ў узнаўляльныя крыніцы энергіі – ветранай, з біямасы і сонечнай, мадэрнізіраваць электрастанцыі, выкарыстоўваць біягаз і газ з нашых, айчынных рэсурсаў.

 

На думку экспертаў, узнаўляльныя крыніцы могуць пакрыць максімальна каля 13 прац. запатрабавання краіны ў электраэнергіі.

 

- Таму мы павінны зрабіць стаўку на ашчаднасць, а таксама назапашваць CO2, які паўстае з спалення вугля і газу пад зямлёй. Мы ўжо прыводзім у рух такую пробную інсталяцыю ў Польшчы. У масавым маштабе мы можам ужо распачаць выкарыстанне гэтай тэхналогіі каля 2020 г. Гэта, канешне, таксама прывядзе да падаражэння прадукцыі электраэнергіі.

 

Больш за тое, па прычыне адсутнасці мадэрнізацыі электрастанцыяў, з 2015 г. нам пагражаюць недаборы электраэнергіі і яе адключэнне.

 

- Гэтага я б так не баяўся. Не здзейсніліся прагнозы з 90-ых гадоў аб узросце запатрабавання ў нашай краіне на электраэнергію, выкліканага інтэнсіўным эканамічным развіццём. Акрамя гэтага развіцця, запатрабаванне на энергію амаль не ўзрастае па прычыне лепшай эфектыўнасці выкарыстання ўсіх гатункаў энергіі.

 

То можа мы павінны зрабіць стаўку на ядзерную энергію. Яна ўвогуле не эміціруе CO2, ну а цана выробленай энергіі нізкая.

 

- Былы прэм’ер, праф. Ежы Бузэк, сказаў мне, што ён з’яўляецца мяккім прыхільнікам атамных электрастанцыяў. Я ж з’яўляюся іх мяккім праціўнікам.

 

Чаму?

 

- Гэта не з’яўляецца прыярытэтам у Польшчы. Вялізныя грошы, якія прызначыліся б на ядзерную энергетыку, мы павінны выкарыстаць інакш. Перад усім, на ашчаднасць энергіі, на аднаўляльныя крыніцы, а таксама на прадукцыю газа і вадкага паліва з каменнага вугля.

 

Прадукцыя газа з вугля не вырашае аднак праблему эмісіі CO2.

 

- Аж 120 тыс. людзей працуе ў Сілезіі у горнай прамысловасці. Мы не адыдзем ад вугля, а напэўна не хутка. Трэба лепш падумаць, як выкарыстоўваць нашае нацыянальнае багацце няшкодным для асяроддзя чынам.

 

Не пераконвае спадара факт, што кошт выраблення адной кілаватгадзіны на атамнай электрастанцыі з’яўляецца ніжэйшым, чым у выпадку біямасы ці ветраных турбін?

 

- Хлусня, ветраная энергія ў эксплуатацыі значна танейшая за ядзерную. Гэта цудоўны бізнес, і шкада, што мы не вайшлі ў яго ў 90-ых гадах. Ядзерныя ж электрастанцыі жудасна дарагія, калі рэч ідзе аб інвестыцыях. Апрача таго, мы не маем залежаў урана, і гэта не ўзмацняе нашу энергетычную бяспеку. Ну і далучаецца праблема спаленага ядзернага паліва – радыёактыўных адкідаў. Урэшце – да 2020 г. магла б паўстаць толькі адна ядзерная электрастанцыя, з моцай прыкладна каля 3 тыс. MW, гэта значыць, што яна пакрыла б ледзьве 10-15 прац. запатрабавання краіны на электрычнасць.

 

Зноў мы спасылаемся на супярэчлівыя даныя. Вылічэння Еўрапейскай Камісіі і RAE (Каралеўскай Акадэміі Інжынерыі Вялікабрытаніі) указваюць, што з пункту гледжання цяжкасці для здароўя людзей, асяроддзя і коштаў выробу электраэнергіі ядзерныя станцыі з’яўляюцца найлепшымі. Залежаў урану мы, сапраўды, не маем, але яны рассеяны па свету, і цяжка сабе ўявіць, каб, напрыклад, Канада ці Аўстралія шантажавалі нас затрымлеваннем дастаў. Акрамя таго, уран танны. Але спадар узгадаў таксама аб сонечнай энергіі. У Польшчы за шмат сонца мы хіба што не маем?

 

- Салярныя тэхналогіі – гэта будучыня ўсяго свету. У нашай краіне да паверхні тэрыторыі даходзіць аж 50 прац. сонечнай энергіі, дасягаючай экватара. Яна суперчыстая і не мае лімітаў. Калі ўдасца стварыць у два разы больш спраўныя фотаэлектрычныя элементы, то лёгка палічыць, што мы, дзякуючы іх інсталяванню толькі на 10 прац. дахаў у Польшчы, задаволілі б усе нашыя электра-энергетычныя патрэбы.

 

Гэта задумы з далёкай будучыні, а мы маем праблемы з электраэнергіяй ужо сёння.

 

- Мы павінны зрабіць стаўку на ашчаднасць, развіццё аднаўляльных крыніц – ветра і біямасы – а ў будучыні і сонечнай энергіі.

 

 

 

Праф. Мацей Навіцкі з’яўляецца выпускніком факультэта інжынерыі асяроддзя Варшаўскага палітэхнічнага інстытуту і спецыялістам у галіне аховы атмасферы. Ужо адзін раз займаў пасаду міністра аховы асяроддзя – у 1991 г. засядаў ва ўрадзе Яна Кшыштафа Белецкага. Быў тады ініцыятарам задумы, каб 10 прац. польскай запазычанасці ад дзяржаў, сканцэнтраваных у т. зв. Парыжскім клубе, былі прызначаныя на ахову асяроддзя нашай краіны. Гэтымі грошамі загадвае ЭкаФонд, якім праф. Навіцкі кіраваў да 2007 г.